11 juni 2004, Venetie

Tocht door de lagune, boot uit Istrie

"Vandaag al weer een hoogtepunt van de reis." Zo zou een tekst uit een reisgids kunnen luiden. Vaak overdreven, hebben ze in dit geval zeker gelijk. Venetië ís een hoogtepunt van deze reis. We vertrokken bijtijds voor de toch wel lange rit naar Sabbione op de punt van de landtong die de Venitiaanse lagune scheid van de zee. Hier hadden we een half uur om naar het toilet te gaan en koffie te drinken. Helaas liep dit behoorlijk uit de hand. Hoewel we ons over diverse gelegenheden verdeelden, stond er al snel een lange rij bij de toiletten en duurde het koffiezetten zeker 5 minuten per kopje. Het afrekenen nam ook ongeveer deze tijd in beslag. Daardoor kwamen we in tijdnood, want om 10:00 uur zou de boot naar Venetië vertrekken. Gelukkig hebben we dat nog wel gehaald. Tenslotte was deze boot speciaal voor ons, dus ze moesten toch op de laatste wachten. Uiteindelijk was het 10:15 eer we vertrokken. Hierna volgde een mooie tocht door de lagune

Het is een mooie manier om de stad te bereiken. Als je als particulier gaat, neem je meestal de auto en kom je aan de achterkant van de stad naar binnen, bij het station. Niet bepaald de mooiste buurt van Venetië. Nu kom je langs de kant vanwaar men al eeuwen lang de stad benaderde. De voorkant bij het San Marco plein. Na vele kleine eilandjes in de lagune zie je uiteindelijk het San Marco Plein op doemen in de nevel. Werkelijk een prachtige manier om de stad binnen te komen. Het duurt wat langer eer je er bent, want het varen koste toch wel een uur, maar het was de moeite waard.

We zijn aan land gegaan op de Fondamenta Zattere Allo Spireto Santo in de wijk Dorsoduro, het zuidelijke deel van de stad. Vervolgens zijn we via een kronkelige route naar het San Marco Plein gelopen. Hier hielp Esther ons op een snelle wijze de San Marco kerk in en vervolgens hadden anderhalf uur de tijd om hier rond te kijken en te lunchen. Wij wilden het Dogepaleis bezoeken. Maar we vonden de entree van € 11,- per persoon te duur gezien de korte tijd die we maar hadden. Eventueel konden we langer de tijd nemen, maar dan konden we niet met de gondels mee. Dus dat was kiezen.

Om 14:30 gingen wij met de 2e groep mee voor een gondelvaart. Het heeft toch wel iets aparts om de stad op deze manier te zien. Toen de hele groep gegondeld had, zijn we verder gaan lopen met als einddoel de Sante Giovanni e Paolo. Deze kerk ligt helemaal in het noorden van de stad. Van hier was de kade waar onze boot al weer klaar lag voor een volgende tocht door de lagune. Hier voeren we langs diverse eilanden met als doel Burano. Op dit schilderachtige eilandje konden we nog een 3 kwartier rondkijken voordat de boot ons weer terugbracht naar Sabbione. Hier vertrokken we om 18:30 en waren om 20:30 in het hotel. Nadat we ons in een kwartier hadden opgefrist gingen we om 20:45 eten. Bijna iedereen was behoorlijk moe, dus waren we weer vrij snel van tafel. Ook moest er weer worden ingepakt, omdat we de volgende ochtend weer verder gingen. Tot zo ver het verslag van een prachtige, maar zeer vermoeiende dag.

Geschiedenis

Venetië ligt op een groep kleine eilanden midden in een lagune (de Laguna Veneta) die al in de tijd van de Romeinse Rijk Venetia werd genoemd. Er woonden al eeuwen mensen, maar de eerste grotere nederzettingen kwamen er pas als gevolg van de toestroom van vluchtelingen na de invallen van Attila rond 453 en van de Longobarden in 568.

In het midden van de 7e eeuw was de strijd min of meer beslist, maar het Byzantijnse Rijk behield in Italië onder meer de regio Venetië. Omdat de dreiging bleef, kreeg het gebied een eigen, voor het leven gekozen leider, de zogeheten doge (naar het Latijnse woord voor leider, dux). Hoewel de stad langzaam steeds onafhankelijker van Contantinopol optrad, is er nooit sprake geweest van een verovering, opstand of een onafhankelijkheidsverklaring. Daar het Byzantijnse rijk eigenlijk het Oost Romeinse rijk was en Venetië daar een onderdeel van, kan je zeggen dat deze stad het langst overgebleven deel van het Romeinse rijk is geweest. Daardoor zou het Romeinse rijk niet in 476 zijn gevallen toen de laatste West Romeinse keizer werd afgezet, niet in 1453 toen Contantinopol viel in de handen van de Turken, maar in 1797 toen Napoleon de stad veroverde en het aan Oostenrijk schonk.

Pas in de 9e eeuw was er sprake van een stad als echte eenheid, wat kwam door de gemeenschappelijke vijanden en door de bouw van meer bruggen tussen de eilandjes, en tevens doordat de stad een beschermheilige kreeg. In 828 werd de Heilige Marcus van Alexandrië, die door de traditie wordt geïdentificeerd met de schrijver van het Evangelie naar Marcus, begraven op de plek waar zich nu de Basilica di San Marco bevindt (zie onder). De op zee sterke Venetianen, die de Adriatische Zee domineerden, moesten met hun vloot vaak Byzantijnse belangen verdedigen en kregen in ruil hiervoor meer onafhankelijkheid en handelsprivileges. In de 12e eeuw werd de stadsstaat Venetië een steeds grotere economische bedreiging voor de concurrerende steden Genua en Pisa en tevens machtiger ten opzichte van Byzantium. In 1204, tijdens de Vierde Kruistocht, plunderde de Repubblica Marinara zelfs Constantinopel, en kreeg het een groot gedeelte van het Byzantijnse Rijk in handen.

Hierop volgde een meer dan honderd jaar durende bittere strijd om de macht in de oostelijke Middellandse Zee met concurrent Genua (de zogeheten Chioggia-oorlogen), dat op 13 augustus 1380 uiteindelijk verslagen werd. In de 12e, 13e en 14e eeuw was de stad op het hoogtepunt van zijn macht. Echter, in 1453 namen de Turken Constantinopel in, waarmee het tij voor de republiek Venetië definitief keerde. Het verloor veel havens en eilanden en raakte daardoor in financiële moeilijkheden.

In het begin van de 16e eeuw sloeg Venetië nog een aanval af van de Liga van Kamerijk, gevormd door de paus, Frankrijk, Spanje en Duitsland, maar op de lange duur bleek de republiek te klein ten opzichte van de Europese grootmachten. Ook van belang was de ontdekking van het Amerikaanse continent in 1492, waar Venetië geen rol speelde.

De 18e eeuw was de laatste eeuw waarin de stad onafhankelijk was, maar wordt wel gezien als de meest fascinerende van zijn bestaan. Gedurende dit Settecento werd de stad misschien wel de meest elegante en verfijnde stad van Europa en had het grote invloed op kunst, architectuur en literatuur. Vele rijke jongeren deden de stad aan als onderdeel van hun Grand Tour.

Op 12 mei 1797 veroverde Napoleon de stad, waardoor Venetië na meer dan duizend jaar zijn onafhankelijkheid verloor, maar al op 12 oktober van hetzelfde jaar tekende hij het Verdrag van Campo Formio, waarmee de stad onderdeel werd van het door de Oostenrijkers gecontroleerde koninkrijk Lombardije-Venetië. Op 18 januari 1798 namen zij de stad over. Tijdens het Wener Congres van 1814-1815 werd deze beslissing bekrachtigd. In 1861 ontstond het Italiaanse koninkrijk, maar pas in oktober 1866 kwam ook Venetië daarbij.

Topografie en infrastructuur
Venetië bestaat uit meer dan honderd eilanden. In het centrum fungeren de beroemde kanalen als wegen. Behalve een spoorlijn, is er slechts één autoweg vanaf het vasteland; in de stad zelf zijn geen auto's. De klassieke Venetiaanse gondel wordt vooral gebruikt door toeristen en voor speciale gebeurtenissen als bruiloften en begrafenissen; de inwoners van de stad maken vooral gebruik van "waterbussen" (vaporetti) of van privé-boten.

De stad bestaat uit zes wijken, die sestiere (van sesto, één-zesde) heten, te weten Santa Croce, San Polo, Cannaregio, Dorsoduro, Giudecca en het centrale San Marco. Dwars door de stad slingert het Canal Grande ("Grote Kanaal"). De Piazza San Marco ("het plein van de Heilige Marcus", zie boven) is het centrum van de stad. Dichtbij de stad, op het vasteland, ligt het vliegveld Marco Polo.

Architectuur en cultuur
Venetië telt te veel markante gebouwen en te veel belangrijke kunstwerken om ze hier alle op te noemen.

De Basilica di San Marco, op het Piazza San Marco is de derde kerk op deze plaats en dateert van rond 1060. Het gebouw, dat gezien wordt als een van de mooiste van Europa, bevat onder andere Romaans beeldhouwwerk, mozaïeken, marmer, bronzen beelden en een van edelstenen voorzien altaarstuk, de Pala D'Oro.

Naast de Basilica staat het Palazzo Ducale (Dogenpaleis), dat teruggaat tot de 9e eeuw en niet alleen dienstdeed als woning van de Doge, maar ook als gerechtshof en als stadhuis. Dit gotische meesterwerk bestaat gedeeltelijk uit roze marmer. Binnen bevinden zich talloze kunstschatten, waaronder werk van Tintoretto, Veronese en Carpaccio.

In het oostelijk gedeelte van de sestiere San Polo bevindt zich de grote gotische kerk Santa Maria Glorioso dei Frari, die in het midden van de 15e eeuw gereedkwam. Het bevat onder meer schilderijen van Titiaan en Giovanni Bellini en het graf van componist Monteverdi.

Het museum Accademia di Belli Arti herbergt werk uit de 14e tot en met de 18e eeuw, van de gotiek tot aan werk van de 18e-eeuwse Giambattista Tiepolo.

Elke twee jaar wordt in Venetië de beroemde kunsttentoonstelling de Biënnale gehouden. Het strand het Lido was een van de eerste mondaine badplaatsen. Ook zeer bekend is het Venetiaanse carnaval. In de Venetiaanse keuken neemt vis traditioneel een belangrijke plek in.

Verdere informatie
Behalve sommige van de hierboven genoemde kunstenaars zijn ook de avonturier Marco Polo, componist Vivaldi en vrouwenveroveraar Giacomo Casanova beroemde Venetianen. Goethe bezocht de stad in 1786, de dichter Robert Browning en de schrijver Henry James woonden er en in 1883 stierf Wagner er. Monet maakte er aan het begin van de 20e eeuw een paar schilderijen.

In Venetië spelen zich af Shakespeare's toneelstukken Othello en De koopman van Venetië, een belangrijk gedeelte van A la recherche du temps perdu van Proust, het boek Der Tod in Venedig van Thomas Mann en de daarop gebaseerde gelijknamige film van Luchino Visconti. Ook de film Don't look now (1973) met Donald Sutherland van Nicolas Roeg speelt zich af in de stad. James Bond en Indiana Jones waren ook regelmatig te vinden in Venetië.

Venezuela betekende oorspronkelijk "Klein Venetië". De woorden ciao, getto en arsenaal komen oorspronkelijk uit Venetië. De Nederlandse plaats Giethoorn wordt ook wel met Venetië vergeleken, evenals diverse andere plaatsen met veel water (zie Venetiës van deze wereld).